Δικηγορική Εταιρεία KPAG Κοσμίδης & Συνεργάτες

Ευρωπαϊκό και διεθνές εμπορικό δίκαιο

Οι δυσκολίες στον τομέα των εισαγωγών και εξαγωγών βασίζονται κυρίως στην αβεβαιότητα για το ποιο εθνικό δίκαιο θα εφαρμοστεί σε σχέση με τα συναπτόμενα συμβόλαια, στην ανεπαρκή ενημέρωση και στην διαφορετική ερμηνεία.

Επιχειρήσεις με δραστηριότητες στο εξωτερικό αντιμετωπίζουν συχνά το φαινόμενο της διαφοροποιημένης ερμηνείας των ίδιων όρων από χώρα σε χώρα. Επίσης συχνά δεν γνωρίζουν οι συμβαλλόμενοι τις συνήθειες κάθε χώρας σχετικά με τις εμπορικές συναλλαγές. Αυτοί οι παράγοντες, που συνήθως δεν συνυπολογίζονται, δύνανται να οδηγήσουν μερικές φορές σε ανυπολόγιστες οικονομικές επιβαρύνσεις. Ειδικότερα, οι διαφορετικές ερμηνείες αποτελούν μια μόνιμη αιτία για αντιπαραθέσεις στις διεθνές συναλλαγές.

Οι αποκαλούμενοι όροι «INCOTERMS» προσφέρουν μια σειρά διεθνών κανονισμών για τις συναλλαγές με το εξωτερικό και για την ερμηνεία των κυριότερων μορφών συμβάσεων, με σκοπό την μείωση των εμπορικών εμποδίων. Η χρήση των INCOTERMS είναι προαιρετική και απαιτεί την συμβατική τους συμφωνία για να καθίσταται ισχυρή. Μερικοί συχνά χρησιμοποιούμενοι INCOTERMS είναι οι «C&F» (δαπάνες και μεταφορικά), «CIF» ( δαπάνες, ασφάλιστρα, μεταφορικά), «FOB» (ατελής παράδοση στο σημείο φορτώσεως).

Στον τομέα των διεθνών εμπορικών συναλλαγών εφαρμόζεται το εμπορικό δίκαιο των Ενωμένων Εθνών (CISG), ή αντίστοιχα το διεθνές εμπορικό δίκαιο σε συμβάσεις αγοραπωλησίας αγαθών στις συμβαλλόμενες χώρες, εκτός και αν οι κανόνες του διεθνούς αστικού δικαίου οδηγούν στην εφαρμογή του δικαίου κάποιας χώρας μέλους. Το εμπορικό δίκαιο των Ηνωμένων Εθνών προηγείται βεβαίως πάντα του εθνικού δικαίου, ως υπέρτερης ισχύος δίκαιο. Ευρωπαϊκές χώρες μέλη είναι μεταξύ άλλων η Γερμανία, η Ελλάδα, η Γαλλία, η Ιταλία, οι Κάτω Χώρες και η Ισπανία. Το εμπορικό δίκαιο των Ηνωμένων Εθνών καλύπτει όμως μόνο την σύναψη και μορφή των συμβάσεων αγοραπωλησίας και ισόβαθμων συμβάσεων παράδοσης, συμπεριλαμβανομένων των δικαιωμάτων και των υποχρεώσεων που απορρέουν από τις συμβάσεις αυτές για τους συμβαλλόμενους.

Στην Ελλάδα δεν υφίσταται κάποια ειδική ρύθμιση αντίστοιχη με την «εμπορική πώληση» της Γερμανίας. Στο σχέδιο αναθεώρησης του Ελληνικού Κώδικα Εμπορικού Δικαίου, προβλέπεται όμως μεταξύ άλλων η συμπερίληψη των συνηθών μορφών (FOB, CIF κλπ.) της εμπορικής αγοραπωλησίας. Ιδιαίτερη σημασία έχει στο Ελληνικό εμπορικό δίκαιο η λεγόμενη «εμπορική συνήθεια».

Για τους λόγους αυτούς επιβάλλεται στις περιπτώσεις διασυνοριακών εμπορικών συναλλαγών πάντα η εξέταση και η κατά περίπτωση συμπερίληψη των έκαστων εθνικών ρυθμίσεων.

Έννοια και ενέργεια των INCOTERMS – Οι όροι INCOTERMS στο διεθνές εμπόριο

Όταν μεταξύ εμπόρων καταρτίζεται μία σύμβαση για την αγοραπωλησία εμπορευμάτων, έχουν αυτοί το δικαίωμα να καθορίσουν τους ειδικούς όρους σε σχέση με την τιμή, ποσότητα, ιδιότητες κλπ, καθώς και την μεταφορά, τον κίνδυνο και την παράδοση των εμπορευμάτων. Στο διεθνές εμπόριο αντιμετωπίζουν συχνά οι επιχειρήσεις το πρόβλημα των διαφορετικών συναλλακτικών και εμπορικών ηθών που επικρατούν, και για τον λόγο αυτό έχει επικρατήσει η χρήση των Incoterms, οι οποίοι προσφέρουν μία σειρά διεθνών κανόνων για την ερμηνεία των χρησιμοποιουμένων τύπων συμβάσεων. Συγκεκριμένα καθορίζει ο συμφωνηθείς από τα μέρη όρος Incoterm, ποιος επιβαρύνεται με τα έξοδα μεταφοράς, ποιος είναι αρμόδιος για την φόρτωση / εκφόρτωση και εκτελωνισμό των εμπορευμάτων και ποίος φέρει και από πότε τον κίνδυνο απώλειας / καταστροφής των εμπορευμάτων.

Έννοια και ενέργεια των INCOTERMS – Οι όροι INCOTERMS στο διεθνές εμπόριο

Όταν μεταξύ εμπόρων καταρτίζεται μία σύμβαση για την αγοραπωλησία εμπορευμάτων, έχουν αυτοί το δικαίωμα να καθορίσουν τους ειδικούς όρους σε σχέση με την τιμή, ποσότητα, ιδιότητες κλπ, καθώς και την μεταφορά, τον κίνδυνο και την παράδοση των εμπορευμάτων. Στο διεθνές εμπόριο αντιμετωπίζουν συχνά οι επιχειρήσεις το πρόβλημα των διαφορετικών συναλλακτικών και εμπορικών ηθών που επικρατούν, και για τον λόγο αυτό έχει επικρατήσει η χρήση των Incoterms, οι οποίοι προσφέρουν μία σειρά διεθνών κανόνων για την ερμηνεία των χρησιμοποιουμένων τύπων συμβάσεων. Συγκεκριμένα καθορίζει ο συμφωνηθείς από τα μέρη όρος Incoterm, ποιος επιβαρύνεται με τα έξοδα μεταφοράς, ποιος είναι αρμόδιος για την φόρτωση / εκφόρτωση και εκτελωνισμό των εμπορευμάτων και ποίος φέρει και από πότε τον κίνδυνο απώλειας / καταστροφής των εμπορευμάτων.
Επίσης οι όροι αυτοί έχουν σημασία και για τα τελωνειακά θέματα.

CFR – CIF – CIP – CPT – DAF – DEQ – DES – DDP – DDU – EXW – FAS – FCA – FOB

Οι όροι Incoterms (International Commercial Terms = Διεθνείς Εμπορικοί Όροι) έχουν γίνει αντικέιμενο επεξεργασίας από το Διεθνές Εμπορικό Επιμελητήριο του Παρισίου και χρησιμοποιούνται από πολλά κράτη. Ακολούθως παρατίθενται οι 13 Incoterms που χρησιμοποιούνται ευρέως, κυρίως υπ’ ευθύνη του πωλητή. Η χρήση των όρων αυτών είναι ελεύθερη και απαιτεί συμφωνία μεταξύ των μερών. Οι συνηθέστεροι στην πράξη όροι είναι οι ExWorks, FreeOnBoard, CostInsuranceFreight και DeliveredDutyPaid.

Incoterms κατηγορίας E
EXW=Ex Works=εκ του εργοταξίου

Με τον όρο EXW ελαχιστοποιεί ο πωλητής τους κινδύνους του, καθώς τα εμπορεύματα τίθενται σε διάθεση στις εγκαταστάσεις του. Ο πωλητής (εξαγωγέας) θέτει τα εμπορεύματα σε διάθεση του αγοραστή (εισαγωγέα) στον τόπο του πωλητή, ήτοι στο εργοστάσιό του ή στην αποθήκη του. Από την στιγμή που τα αγαθά παραληφθούν και απομακρυνθούν από τον τόπο αυτόν, έχει ο αγοραστής τον κίνδυνο των εμπορευμάτων και φέρει τα έξοδα μεταφοράς, εκτελωνισμού και ασφάλειας. Στην τιμή ExWorks δεν περιλαμβάνονται τα έξοδα της φόρτωσης σε όχημα ή σε πλοίο, ούτε η τελωνειακή δήλωση.

Incoterms κατηγορίας F (όροι όπου ο πωλητής καλείται να παραδώσει τα εμπορεύματα στον μεταφορέα που θα του υποδείξει ο αγοραστής)

FAS=Free Alongside Ship=ελεύθερο παράπλευρα του πλοίου

Ο πωλητής μεταφέρει τα αγαθά από την έδρα του, τα καθιστά ελεύθερα προς εξαγωγή και τα τοποθετεί στο λιμάνι δίπλα στο πλοίο, όπου η κατοχή και ο κίνδυνος μεταβαίνουν στον αγοραστή. Εφόσον δεν συμφωνηθεί κάτι διαφορετικό, ο αγοραστής είναι υπεύθυνος για την φόρτωση στο πλοίο, καθώς και για την πληρωμή όλων των εξόδων που αφορούν το πλοίο μέχρι την άφιξή του στον τόπο προορισμού.

FCA=Free Carrier=ελεύθερο στον μεταφορέα

Ο πωλητής (εξαγωγέας) καθιστά τα αγαθά ελεύθερα προς εξαγωγή και τα παραδίδει στον μεταφορέα, στον τόπο που καθορίζει ο αγοραστής. Εάν ο τόπος αυτός είναι η έδρα του πωλητή, τότε ο πωλητής υποχρεούται να φορτώσει τα εμπορεύματα στο όχημα, αλλιώς την υποχρέωση αυτή έχει ο αγοραστής. Από το σημείο αυτό αναλαμβάνει ο αγοραστής τον κίνδυνο και την κυριότητα και φέρει όλα τα έξοδα για την μεταφορά των αγαθών.

FOB=Free On Board= ελεύθερο επί του πλοίου

Ο πωλητής (εξαγωγέας) υποχρεούται να μεταφέρει τα αγαθά από την έδρα του στο λιμάνι, να τα φορτώσει στο πλοίο και να ετοιμάσει τις τελωνειακές δηλώσεις. Μόλις τα αγαθά ευρίσκονται πάνω στο πλοίο, μεταφέρεται η κατοχή και ο κίνδυνος στο αγοραστή (εισαγωγέα). Από το σημείο αυτός είναι ο αγοραστής υπεύθυνος για τα έξοδα μεταφοράς και ασφάλειας, και πρέπει να εκτελωνίσει τα αγαθά στον τόπο προορισμού.

Incoterms κατηγορίας C (όροι όπου ο πωλητής υποχρεώνεται να συνάψει σύμβαση μεταφοράς αλλά χωρίς να αναλαμβάνει τον κίνδυνο της απώλειας ή της ζημιάς των εμπορευμάτων ή πρόσθετων εξόδων που ενδέχεται να ανακύψουν μετά την φόρτωση και αποστολή των εμπορευμάτων)

CFR=Cost And Freight=αξία και ναύλος

Ο πωλητής (εξαγωγέας) υποχρεούται να μεταφέρει τα αγαθά από την έδρα του στο λιμάνι, να τα φορτώσει στο πλοίο, να ετοιμάσει την τελωνειακή δήλωση και να καταβάλει τα έξοδα διεθνούς μεταφοράς. Ο αγοραστής αναλαμβάνει την κατοχή και το κίνδυνο μόλις τα αγαθά ευρίσκονται στο πλοίο. Από το σημείο αυτό πρέπει ο αγοραστής να προβλέψει για την ασφάλιση των αγαθών και να φέρει τα έξοδα εκφόρτωσης, τελωνειακής δήλωσης εισαγωγής και μεταφοράς στον τόπο προορισμού.

CIF=Cost, Insurance and Freight=αξία, ασφάλεια και ναύλος

Ο Incoterm CIF μπορεί να χρησιμοποιηθεί μόνο όταν η διεθνής μεταφορά των αγαθών αφορά τουλάχιστον εν μέρει θαλάσσια μεταφορά. Ο πωλητής υποχρεούται να μεταφέρει τα αγαθά από την έδρα του στο λιμάνι, να τα φορτώσει στο πλοίο, να ετοιμάσει την τελωνειακή δήλωση, να καταβάλει τα έξοδα διεθνούς μεταφοράς καθώς και την ασφάλισή τους. Η μεταβίβαση της κατοχής γίνεται με το που βρίσκονται τα αγαθά στο πλοίο. Εάν τα αγαθά καταστραφούν ή κλαπούν κατά την μεταφορά, μπορεί να διεκδικήσει τις αξιώσεις του με βάση την σύμβαση ασφάλισης που κατήρτισε υπέρ αυτού ο πωλητής. Τα έξοδα εκφόρτωσης, τελωνειακής δήλωσης εισαγωγής και μεταφοράς στον τόπο προορισμού φέρει ο αγοραστής. Ο όρος αυτός συνοδεύεται συνήθως από το λιμάνι προορισμού των αγαθών, π.χ. «CIF, Πειραιάς».

CPT=Carriage Paid To=μεταφορά πληρωμένη μέχρι

Ο πωλητής καθιστά τα αγαθά ελεύθερα προς εξαγωγή, τα παραδίδει στον μεταφορά και είναι υπεύθυνος για τα έξοδα μεταφοράς μέχρι τον τόπο προορισμού. Η μεταβίβαση της κατοχής γίνεται με την παράδοση στον μεταφορέα. Από το σημείο αυτό πρέπει ο αγοραστής να ασφαλίσει τα αγαθά.

CIP=Carriage And Insurance Paid To=μεταφορά και ασφάλεια πληρωμένη μέχρι

Ο πωλητής μεταφέρει τα αγαθά μέχρι το λιμάνι, ετοιμάζει τις τελωνειακές δηλώσεις και τα παραδίδει στον μεταφορέα, οπότε μεταφέρεται η κατοχή στον αγοραστή. Ο πωλητής φέρει τα έξοδα μεταφοράς και ασφάλισης μέχρι τον τόπο προορισμού. Από την άφιξή τους και μετά τα φέρει ο αγοραστής, όπως φέρει και τον κίνδυνο απώλειάς τους.

Incoterms κατηγορίας D (όροι όπου ο πωλητής αναλαμβάνει το απαιτούμενο κόστος και κινδύνους για την μεταφορά των εμπορευμάτων στη χώρα προορισμού)

DAF=Delivered At Frontier=παραδοτέο στα σύνορα (….κατονομαζόμενος τόπος)

Ο πωλητής φέρει όλα τα έξοδα μέχρι την παράδοση των αγαθών στο ορισμένο σημείο των συνόρων. Η μεταβίβαση της κατοχής γίνεται στα σύνορα. Ο αγοραστής φέρει τον κίνδυνο και τα έξοδα της εκφόρτωσης, της τελωνειακής δήλωσης εισαγωγής και της μεταφοράς μέχρι τον τελικό τόπο προορισμού.

DES=Delivered Ex Ship=παραδοτέο εκ του πλοίου

Ο πωλητής φέρει όλα τα έξοδα μέχρι την παράδοση των αγαθών στο λιμάνι προορισμού. Μετά την άφιξη τίθενται τα αγαθά σε διάθεση του αγοραστή πάνω στο πλοίο. Ο αγοραστής, δηλαδή, φέρει τον κίνδυνο και τις δαπάνες σε σχέση με την εκφόρτωση των αγαθών από το πλοίο, καθώς και την υποχρέωση για την τελωνειακή δήλωση εισαγωγής και να επιμεληθεί την περαιτέρω μεταφορά και ασφάλιση μέχρι τον τελικό τόπο προορισμού.

DEQ=Delivered Ex Quay (Duty Paid)=παραδοτέο εκ της προκυμαίας (δασμός πληρωμένος)

Ο πωλητής φέρει όλα τα έξοδα της μεταφοράς μέχρι και την προκυμαία του λιμανιού προορισμού. Ο αγοραστής πρέπει να καταβάλει τους δασμούς, να επιμεληθεί των τελωνειακών δηλώσεων εισαγωγής, και να καταβάλει όλα τα έξοδα και φέρει και τον κίνδυνο απώλειας των εμπορευμάτων.

DDU=Delivered Duty Unpaid=παραδοτέο, δασμός απλήρωτος

Ο πωλητής φέρει όλα τα έξοδα μέχρι την παράδοση των αγαθών στον τόπο προορισμού. Στον τόπο αυτό μεταβαίνει ο κίνδυνος στον αγοραστή, ενώ ο τελευταίος έχει την υποχρέωση για την τελωνειακή δήλωση εισαγωγής, της περαιτέρω εσωτερικής μεταφοράς των αγαθών καθώς και της ασφαλιστικής τους κάλυψης.

DDP=Delivered Duty Paid=παραδοτέο, δασμός πληρωμένος

Ο πωλητής φέρει όλα τα έξοδα μέχρι την παράδοση των αγαθών στον συμφωνημένο τόπο. Με τον όρο αυτό, πρακτικά ο πωλητής ευθύνεται για την παράδοση των αγαθών από την έδρα του στην έδρα του αγοραστή φέροντα όλα τα σχετικά έξοδα. Η μεταβίβαση της κατοχής γίνεται όταν τα αγαθά παραδοθούν στην έδρα του αγοραστή, και συνεπώς ο αγοραστής ευθύνεται για την τυχόν απώλεια ή καταστροφή των αγαθών μέχρι και την παράδοσή τους.