Δικηγορική Εταιρεία KPAG Κοσμίδης & Συνεργάτες

Ο Φόρος κληρονομιάς

Ο φόρος κληρονομιάς στην Ελλάδα υπέστη πρόσφατα μια σημαντική αλλαγή, κυρίως όσον αφορά το φόρο που επιβάλλεται στην κληρονομιά μεγάλης αξίας για τους στενούς συγγενείς. Η τροποποίηση αυτή εισήχθη από το υπ’αρ. 3815/2010 Νόμο, που τροποποίησε το άρ. 29 του κώδικα κληρονομιών, δωρεών, φόρων, γονικών παροχών και κερδών από λαχεία (Νόμος 2961/2001).Ειδικότερα:

Σύμφωνα με το άρ. 29 παρ. 1 του Νόμου 2961/2001, οι δικαιούχοι της κληρονομιαίας περιουσίας (κληρονόμοι ή κληροδόχοι, μέτοχοι και πρόσωπα τα οποία αποκτούν ακίνητα από κληρονομιά) κατατάσσονται σε τρεις κατηγορίες:

  1. Η πρώτη κατηγορία αποτελείται από α) τον / τη σύζυγο του θανόντος/ το πρόσωπο που είχε συνάψει σύμφωνο συμβίωσης με τον κληρονομούμενο, εφόσον η συμβίωση είχε διάρκεια τουλάχιστον 2 ετών, β) τους απογόνους πρώτου βαθμού, γ) τους απογόνους εξ αίματος δεύτερου βαθμού δ) τους ανιόντες εξ αίματος πρώτου βαθμού. Ειδικότερα, όσον αφορά τους υιοθετημένους απογόνους, ο νόμος ορίζει ότι πρέπει να αντιμετωπίζονται ως φυσικά παιδιά. Σε εξαιρετικές περιπτώσεις, ο προϊστάμενος της Δημόσιας Οικονομικής Υπηρεσίας μπορεί να θεωρήσει ότι αυτά τα παιδιά δεν μπορούν να αντιμετωπιστούν ως συγγενείς, εάν πληροφορηθεί ότι η διαδικασία υιοθεσίας έγινε με μοναδικό σκοπό την καταστρατήγηση των διατάξεων του Νόμου 2961/2001.
  2. Η δεύτερη κατηγορία περιλαμβάνει α) απογόνους τρίτου και επόμενων βαθμών , β) ανιόντες δεύτερου και επόμενων βαθμών, γ) εκουσίως ή δικαστικώς αναγνωρισμένα παιδιά κατά των ανιόντων του πατέρα που τα αναγνώρισε, δ) κατιόντες του παιδιού που ήταν εκουσίως ή δικαστικώς αναγνωρισμένο έναντι του πατέρα ο οποίος αναγνώρισε τα πρώτα και των ανιόντων αυτού, ε) αδέλφια, στ) συγγενείς εξ αίματος τρίτου βαθμού εκ πλαγίου, ζ) θετοί γονείς, η) τέκνα από προηγούμενο γάμο του/της συζύγου, θ ) τέκνα εξ αγχιστείας (γαμπρός, νύφη) και ι) ανιόντες λόγω γάμου (πεθερός, πεθερά).
  3. Η τρίτη κατηγορία αποτελείται από οποιοδήποτε άλλο πρόσωπο.

Σύμφωνα με την παρ. 2 του άρθρου. 29 του Νόμου 2961/2001, τα περιουσιακά στοιχεία που αποκτήθηκαν αιτία θανάτου υπόκεινται σε φόρο που υπολογίζεται σύμφωνα με τα παρακάτω:

1η κατηγορία

Φορολογικής κλίμακα σε €Συντελεστής κλίμακας (%)Φορολογική κλίμακα €Φορολογητέα ιδιοκτησία σε €Φόρος που ισούται με €
150.000150.000
150.00011.500300.0001.500
300.000515.000600.00016.500
Υπερβάλλον10

2η κατηγορία

Φορολογική κλίμακα σε €Συντελεστή κλίμακα (%)Φορολογική κλίμακα €Φορολογητέα ιδιοκτησία σε €Φόρος που ισούται με €
30.00030.000
70.00053.500100.0003.500
200.0001020.000300.00023.500
Υπερβάλλον20

Σε σχέση με τη φορολόγηση της ακίνητης περιουσίας, λαμβάνεται υπόψη η «αντικειμενική αξία» των ακινήτων. Η «αντικειμενική αξία» θεωρείται ότι ισοδυναμεί με την αξία που προκύπτει με βάση ορισμένα αντικειμενικά αξιολογικά στοιχεία, όπως π.χ. η περιοχή στην οποία βρίσκεται το ακίνητο, το εμβαδόν του, η παλαιότητά του κλπ. Προκειμένου να εκτιμήσει κανείς την αξία ενός ακινήτου μπορεί να ανατρέξει σε επίσημους πίνακες οι οποίοι υπάρχουν στις Δημόσιες Οικονομικές Υπηρεσίες. Η αξία υπολογίζεται (και είναι δεσμευτική) βάσει αυτών των πινάκων οι οποίοι ενημερώνονται συνήθως κάθε λίγα χρόνια από το Υπουργείο Οικονομικών.

Παράδειγμα υπολογισμού: Ο Α, του οποίου πλησιέστερος συγγενής ήταν ο γιος του, Β, και ο αδελφός του, Γ, πεθαίνει και σύμφωνα με την διαθήκη του, κληροδοτεί στον Β, ένα διαμέρισμα «αντικειμενικής αξίας» 160.000 € και επίσης κληροδοτεί στον Γ ένα άλλο διαμέρισμα «αντικειμενικής αξίας 50.000 €.

Σύμφωνα με τις διατάξεις του Νόμου2961/2001, όπως ισχύει, ο φόρος κληρονομιάς τον οποίο θα υποχρεωθούν να καταβάλουν οι Β και Γ υπολογίζεται με τον ακόλουθο τρόπο:

Όσον αφορά τον Β: ακίνητη περιουσία αξίας 150.000 . Αφαιρούμε 150.000 € από το ποσό αυτό, το οποίο, όπως αναφέραμε πιο πάνω, απαλλάσσεται από τον φόρο. Το ποσό των 10.000 € που παραμένει, θα φορολογηθεί με 1%. Έτσι, ο Β θα πρέπει να καταβάλει ποσό 100 €.

Όσον αφορά τον Γ: ακίνητη περιουσία αξίας 50.000 €. Αφαιρούμε 30.000 € από το ποσό αυτό, το οποίο απαλλάσσεται από τον φόρο σ τη δεύτερη κατηγορία κληρονόμων. Το ποσό των 20.000 € που παραμένει, θα φορολογηθεί με συντελεστή 5%. Έτσι, ο Γ θα πρέπει να πληρώσει 1.000 € ως φόρο κληρονομίας.

Η τρίτη κατηγορία κληρονόμων, η οποία περιλαμβάνει τους υπόλοιπους συγγενείς, εκτός από εκείνους των δύο πρώτων κατηγοριών και κάθε άλλο τρίτο πρόσωπο, υπόκειται σε φόρο σύμφωνα με την ακόλουθη κλίμακα φόρου:

Φορολογική κλίμακα σε €Συντελεστής κλίμακας (%)Φορολογική κλίμακα €Φορολογητέα ιδιοκτησίασε €Φόρος που ισούται με €
6.0006.000
66.0002013.20072.00013.200
195.0003058.500267.00071.700
Υπερβάλλον40

Παράδειγμα υπολογισμού: Ο Α κατέλειπε βάσει διαθήκης στον φίλο του, Β, ακίνητο αξίας 90.000 €. Σύμφωνα με τον παραπάνω πίνακα, εάν ο Β αποδεχτεί την κληρονομιά, θα πρέπει να πληρώσει: για το ποσό των 72.000 €, φόρο 13.200 €. Το υπόλοιπο ποσό των 18.000 € (= 90.000 € – 72.000 €), θα φορολογηθεί με συντελεστή 30% και έτσι ο φόρος θα φτάσει στο ποσό των 5.400 €. Κατά συνέπεια, ο Β είναι υποχρεωμένος να καταβάλει συνολικό ποσό φόρου 13.200 + 5.400 = 18.600 € για μια κληρονομιά, αξίας 90.000 €.

Επιπλέον, ο Νόμος 3815/2010 έχει τροποποιήσει σημαντικά την παρ. 4 του αρθ. 29 του Νόμου 2961/2001, η οποία προβλέπει πλέον ότι τα χρηματικά ποσά που αποκτήθηκαν αιτία θανάτου υπόκεινται σε φόρο ο οποίος υπολογίζεται αυτοτελώς με συντελεστή 10% για τους κληρονόμους της πρώτης κατηγορίας και με συντελεστή 20% για τους κληρονόμους που υπάγονται στη δεύτερη κατηγορία.